Birkaç dişim eksik ama hepsi değil: Bölümlü (iskelet) protez nedir, nasıl kullanılır?

Ağzınızda hâlâ kendi dişleriniz var ama bazı bölgelerde birden fazla diş eksik. Bu durumda karşınıza çıkabilecek seçeneklerden biri bölümlü protezdir. Halk arasında “iskelet protez” ya da “kancalı protez” olarak da bilinir. Bu yazıda bölümlü protezin ne olduğunu, kimlere uygun olabileceğini ve günlük kullanımında nelere dikkat edilmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Bölümlü protez nedir?

Bölümlü protez, ağızda kalan doğal dişlerden ve dişsiz bölgelerdeki diş etinden destek alarak eksik dişleri tamamlayan, hastanın kendisinin takıp çıkarabildiği bir protezdir. Tam protezden farkı, ağızdaki tüm dişleri değil yalnızca eksik olanları yerine koymasıdır.

Yaygın olarak kullanılan türünde ince bir metal iskelet bulunur. Bu iskeletin üzerine diş etine benzeyen pembe bir malzeme ve yapay dişler yerleştirilir. Protez, kalan dişlere tutunan küçük metal kollar (kroşeler) sayesinde yerinde durur. Bazı durumlarda kroşe yerine, destek dişlere yapılan kaplamaların içine gizlenen hassas tutucular kullanılabilir. Metal iskeleti olmayan, tamamen pembe malzemeden yapılan bölümlü protezler de vardır; bunlar genellikle geçici çözüm olarak ya da özel durumlarda tercih edilir.

Kimler için düşünülebilir?

• Birden fazla bölgede diş eksikliği olanlar
• Diş dizisinin en arkasındaki dişleri eksik olduğu için köprü yapılacak arka bir destek dişi bulunmayanlar
• Genel sağlık durumu, kemik yapısı ya da kişisel tercihler nedeniyle implant uygulamasının uygun olmadığı ya da tercih edilmediği kişiler
• Kalan dişleri ve diş eti sağlıklı olup bu dişlerin destek olarak kullanılabileceği kişiler

Hangi seçeneğin uygun olduğu; eksik dişlerin sayısına ve konumuna, kalan dişlerin sağlamlığına, kemik durumuna ve kişinin beklentilerine göre belirlenir. Sabit seçeneklerle ilgili bilgi için İmplant mı, köprü mü? yazımıza da göz atabilirsiniz.

Yapım süreci nasıl ilerler?

Bölümlü protez yapımı birkaç seans sürer. Önce ağız içi muayene ve gerekli röntgenler yapılır. Kalan dişlerde çürük ya da diş eti sorunu varsa bunlar protezden önce tedavi edilir, çünkü protezin uzun süre sorunsuz kullanılması destek dişlerin sağlığına bağlıdır. Gerekirse kroşelerin oturacağı yerler için destek dişlerde küçük düzenlemeler yapılır. Ardından ölçüler alınır, metal iskeletin ve dişlerin provaları yapılır. Son seansta protez ağıza takılır ve gerekli ayarlar yapılır.

İlk haftalarda neler beklenir?

Yeni bir bölümlü protez, ağızda ilk günlerde yabancı ve hacimli hissettirebilir. Tükürük salgısında geçici artış, bazı seslerde küçük değişiklikler ve çiğnemede alışma süreci normaldir. Bu dönemde:

• Yumuşak ve küçük lokmalarla başlayın, yemeği iki tarafta da çiğnemeye çalışın.
• Sesli okuma yaparak konuşmaya alışmayı hızlandırabilirsiniz.
• Protezi takıp çıkarırken ısırarak yerine oturtmayın; parmaklarınızla nazikçe yerleştirin. Isırarak takmak kroşeleri eğebilir.
• Bir bölgede vurma, yara ya da sürekli ağrı olursa protezi kendiniz törpülemeye ya da kroşeleri bükmeye çalışmayın; kontrol randevusunda hekiminiz gerekli ayarı yapar.

Günlük bakım: Hem protez hem dişler

Bölümlü protezde bakımın iki ayağı vardır: protezin kendisi ve onu taşıyan doğal dişler. Kroşelerin sardığı diş yüzeyleri, yiyecek artıklarının ve bakteri plağının kolayca biriktiği alanlardır. Bu bölgeler iyi temizlenmezse destek dişlerde çürük ve diş eti sorunları gelişebilir.

• Protezi her yemekten sonra çıkarıp suyla durulayın.
• Günde en az bir kez protezi ağızdan çıkarıp protez fırçasıyla ya da yumuşak bir fırçayla temizleyin. Normal diş macunları bazı protez malzemelerini çizebileceği için hekiminizin önerdiği temizleyiciyi kullanın.
• Temizlerken lavabonun içine su doldurun ya da altına havlu koyun; düşen protez kırılabilir ya da eğilebilir.
• Protez ağızda değilken kendi dişlerinizi, özellikle kroşelerin temas ettiği yüzeyleri dikkatle fırçalayın.
• Hekiminiz aksini söylemedikçe geceleri protezi çıkarın; diş eti dokusunun dinlenmesi ve mantar enfeksiyonu riskinin azalması için bu önemlidir. Protezi çıkardığınızda kurumaması için su dolu bir kapta saklayın; sıcak su kullanmayın.

Zaman içinde neden ayar gerekir?

Dişin çekildiği bölgelerdeki kemik, yıllar içinde yavaş yavaş şekil değiştirir. Bu nedenle başta iyi oturan bir protez zamanla hareket etmeye başlayabilir. Protezin diş etine oturan kısmının yeniden uyumlandırılması (besleme) ya da kroşelerin ayarlanması gerekebilir. Sallanan bir protez hem rahatsızlık verir hem de destek dişlere fazla yük bindirebilir; bu yüzden düzenli kontroller önemlidir.

Sık sorulan sorular

Kroşeler dişlerime zarar verir mi?

Doğru tasarlanmış ve iyi oturan bir protezde kroşeler dişlere kontrollü bir şekilde tutunur. Sorunların çoğu, kroşe çevresinin iyi temizlenmemesinden ya da zamanla gevşeyen protezin kontrol ettirilmemesinden kaynaklanır.

Kroşeler gülünce görünür mü?

Bu, eksik dişlerin ve destek dişlerin konumuna bağlıdır. Arka bölgelerdeki kroşeler genellikle pek fark edilmez. Ön bölgede görünme ihtimali varsa, tasarım aşamasında farklı tutucu seçenekleri hekiminizle konuşabilirsiniz.

Protezle her şeyi yiyebilir miyim?

Alışma döneminden sonra çoğu yiyecek rahatlıkla tüketilebilir. Yine de çok sert ve yapışkan yiyecekler proteze ve destek dişlere zorlayıcı olabilir; bunları küçük lokmalarla yemek daha uygundur.

Sonuç

Bölümlü protez, birden fazla eksik dişi olan ve kalan dişleri sağlıklı olan kişiler için değerlendirilebilecek seçeneklerden biridir. Uzun süre rahat kullanılması iyi bir planlamaya, düzenli temizliğe ve kontrollere bağlıdır. Eksik dişleriniz için hangi seçeneğin size uygun olduğunu, Sincan’daki kliniğimizde yapılacak bir muayene sonrasında birlikte değerlendirebiliriz.

Yazar: Dt. Emre Durlanık