Dolgum hangi malzemeden yapılacak? Amalgam, kompozit ve cam iyonomer arasındaki farklar

Diş hekimine sorulması önerilen sorular arasında sıkça geçen bir tanesi var: “Dolgum hangi malzemeden yapılacak?” Pek çok kişi dolgunun türünü ancak ağzındaki eski gri dolguları fark ettiğinde merak etmeye başlar. Oysa farklı dolgu malzemelerinin farklı özellikleri vardır ve seçim, dişin durumuna göre yapılır.

Bu yazıda günümüzde en sık karşılaşılan dolgu malzemelerini, avantajlarını ve sınırlarını sade bir dille anlatıyoruz. Böylece muayenede hekiminizle daha bilinçli bir konuşma yapabilirsiniz.

Dolgu neden gerekir?

Çürük ya da kırık nedeniyle dişte bir madde kaybı oluştuğunda, mine ve dentin kendiliğinden yeniden oluşmaz. Dolgu, çürük dokunun temizlenmesinin ardından oluşan boşluğu kapatarak dişin şeklini ve işlevini geri kazandırır, boşluğa bakteri ve yiyecek birikmesini engeller. Hangi malzemenin kullanılacağını ise birkaç soru belirler: Boşluk ne kadar büyük? Diş önde mi arkada mı? Çiğneme yükü ne kadar? Bölge kuru tutulabiliyor mu? Kişinin çürük riski yüksek mi?

Amalgam (gri dolgu)

Amalgam, gümüş, kalay ve bakır gibi metallerin cıvayla karıştırılmasıyla elde edilen, uzun yıllar boyunca yaygın olarak kullanılmış bir dolgu malzemesidir. Dayanıklı olması ve uygulamasının nemden görece az etkilenmesi en bilinen özellikleridir. Buna karşılık diş renginde değildir ve dişe yapışmadığı için tutunması amacıyla çoğu zaman daha fazla diş dokusunun şekillendirilmesini gerektirir.

Amalgamın kullanımı son yıllarda dünya genelinde belirgin şekilde azaldı. Bunun önemli bir nedeni, cıvanın çevreye verdiği zararı azaltmaya yönelik uluslararası düzenlemelerdir. Örneğin Avrupa Birliği, 2025 yılından itibaren, hekimin belirli tıbbi gereklilikler nedeniyle zorunlu gördüğü durumlar dışında diş amalgamı kullanımını sonlandırdı.

Ağzımdaki eski amalgam dolguları hemen söktürmeli miyim?

Hayır, sağlam ve sorunsuz durumdaki amalgam dolguların yalnızca malzemesi nedeniyle değiştirilmesi genellikle önerilmez. Sağlam bir dolguyu sökmek, dişten ek doku kaybına neden olabilir. Dolgunun kenarında çürük, çatlak ya da kırık varsa ise değiştirme kararı dişin durumuna göre verilir.

Kompozit (diş renginde dolgu)

Kompozit, reçine ve cam benzeri dolduruculardan oluşan, diş renginde bir malzemedir. Günümüzde en yaygın kullanılan dolgu malzemesidir. Dişe yapıştırıcı sistemlerle bağlanır ve özel bir ışıkla sertleştirilir.

• Avantajları: Diş rengine uyum sağlar; dişe yapıştığı için çoğu durumda daha az sağlam doku kaldırılmasına olanak tanır; hem ön hem arka dişlerde kullanılabilir; kırılan küçük parçaların onarımı görece kolaydır.
• Sınırları: Uygulama sırasında bölgenin tükürükten ve kandan iyi korunması gerekir; bu nedenle tekniğe duyarlı bir malzemedir. Zamanla renklenebilir ve aşınabilir. Dolgudan sonra kısa süreli hassasiyet görülebilir.

Cam iyonomer

Cam iyonomer simanlar da diş rengine yakın, dişe kimyasal olarak bağlanabilen malzemelerdir. En bilinen özellikleri, çevrelerine bir miktar florür salabilmeleridir. Neme kompozite göre daha toleranslıdırlar.

Bu özellikleri sayesinde özellikle çocuklarda süt dişlerinde, yaşlı bireylerde diş köklerinde görülen çürüklerde, diş eti hizasındaki boşluklarda ve geçici dolgu olarak tercih edilebilirler. Ancak kompozit kadar dayanıklı değildirler ve ağır çiğneme yükü alan büyük boşluklar için genellikle ilk tercih olmazlar.

Boşluk çok büyükse: Laboratuvarda hazırlanan dolgular

Dişin önemli bir kısmı kaybedilmişse, ağız içinde doğrudan yapılan dolgular yeterince dayanıklı olmayabilir. Bu durumda ölçü alınarak ağız dışında hazırlanan ve dişe yapıştırılan inley ya da onley adı verilen dolgular düşünülebilir. Bunlar porselen ya da kompozit malzemeden yapılabilir. Ölçü, geleneksel yöntemle ya da ağız içi dijital tarama ile alınabilir. Madde kaybı daha da fazlaysa kaplama (kron) gerekebilir.

Malzemeyi kim, neye göre seçer?

Tek bir “her duruma uygun” dolgu malzemesi yoktur. Hekim; boşluğun boyutunu ve yerini, dişin çiğneme yükünü, bölgenin kuru tutulup tutulamayacağını, kişinin çürük riskini, gece diş sıkma gibi alışkanlıklarını ve estetik beklentisini birlikte değerlendirerek bir öneride bulunur. Malzemeyle ilgili tercihlerinizi ya da kaygılarınızı muayenede açıkça söylemeniz, birlikte karar vermenizi kolaylaştırır.

Sık sorulan sorular

Beyaz dolgu, gri dolgudan daha mı iyidir?

“Daha iyi”, dişin ihtiyacına göre değişir. Kompozit, estetik ve doku koruma açısından avantajlıdır ve günümüzde çoğu durumda tercih edilir; ancak doğru tekniğe ve uygun koşullara ihtiyaç duyar.

Dolgu ne kadar dayanır?

Dolgunun ömrü; malzemeye, boşluğun büyüklüğüne, çiğneme kuvvetlerine ve en önemlisi ağız bakımına bağlıdır. Dolgunun kenarında yeniden çürük oluşabileceği için düzenli kontroller önemlidir.

Dolgudan sonra ne zaman yemek yiyebilirim?

Kompozit dolgular ışıkla hemen sertleşir, ancak uyuşukluk geçene kadar çiğnemekten kaçınmak dudak ve yanağı ısırmayı önler. Amalgam ve bazı cam iyonomer dolgularda hekiminiz ilk saatlerde dikkatli olmanızı isteyebilir. En doğrusu, hekiminizin size verdiği talimata uymaktır.

Son söz

Dolgu malzemesi, dişinizin ihtiyacına göre seçilen bir araçtır; her birinin güçlü ve sınırlı yanları vardır. Kliniğimizde dolgu tedavilerinde diş renginde kompozit dolgu kullanılmaktadır. Çürük olduğunu düşündüğünüz bir diş ya da durumunu merak ettiğiniz eski dolgularınız varsa, bir diş hekimine muayene olarak seçenekleri birlikte değerlendirmenizi öneririz.

Yazar: Dt. Emre Durlanık