Ağız içi yaralar (aft) neden olur, ne zaman hekime gösterilmeli?

Yanağın içinde, dilde ya da dudağın iç yüzünde çıkan küçük ve yanan bir yara, yemek yemeyi ve konuşmayı bile zorlaştırabilir. Bu yaraların çoğu aft adı verilen, zararsız ve kendiliğinden iyileşen yaralardır. Yine de ağızdaki her yara aft değildir; hangi durumda bir hekime görünmek gerektiğini bilmek önemlidir.

Aft nasıl görünür?

Tipik bir aft yuvarlak veya oval, genellikle birkaç milimetre çapında, ortası sarımsı-beyaz, çevresi kırmızı bir haleyle çevrili bir yaradır. Çoğunlukla yanak ve dudak iç yüzü, dil kenarı ve ağız tabanı gibi hareketli ve yumuşak dokularda çıkar. Dokunulduğunda ve asitli-baharatlı yiyeceklerle belirgin şekilde acır. Çoğu aft bir ila iki hafta içinde iz bırakmadan iyileşir.

Neden çıkar?

Aftın kesin nedeni her zaman bilinmez; ancak bazı durumların aftı tetiklediği bilinmektedir:

• Yanağı ısırmak, sert fırçalama, kırık bir diş veya vuran bir protez gibi küçük travmalar
• Stres ve yorgunluk dönemleri
• Bazı kişilerde demir, B12 vitamini veya folik asit eksikliği
• Hormonal değişiklikler ve ailesel yatkınlık

Aft bulaşıcı değildir.

Aft ile uçuk aynı şey mi?

Hayır. Uçuk bir virüsün neden olduğu, çoğunlukla dudağın dış kenarında küçük su kabarcıkları şeklinde başlayan ve sonra kabuklanan bir tablodur; bulaşıcıdır. Aft ise ağzın içinde, kabarcık evresi olmadan doğrudan yara olarak görülür. Bu ayrım önemlidir çünkü iki durumun bakımı ve önlemleri farklıdır.

İyileşme sürecinde neler rahatlatır?

• Acılı, baharatlı, çok tuzlu ve asitli yiyeceklerden birkaç gün uzak durmak
• Yumuşak kıllı fırçayla, yaraya sürtmeden fırçalamaya devam etmek
• Ilık tuzlu suyla ağzı nazikçe çalkalamak
• Gerekirse eczaneden temin edilebilen, yarayı örten veya bölgesel olarak uyuşturan ürünleri kullanım talimatına uygun şekilde kullanmak

Yarayı limon, karbonat, kolonya veya benzeri maddelerle “yakmak” iyileşmeyi hızlandırmaz; dokuyu daha fazla tahriş eder.

Ne zaman hekime gösterilmeli?

Aşağıdaki durumlardan biri varsa bir diş hekimi veya hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir:

• İki haftadan uzun süren ve iyileşme eğilimi göstermeyen yara
• Ağrısız, sert kenarlı veya giderek büyüyen yara
• Ağız içinde silinmeyen beyaz ya da kırmızı lekeler
• Çok büyük, çok sayıda veya çok sık tekrarlayan yaralar
• Yaraya ateş, halsizlik, kilo kaybı, göz veya genital bölgede yara gibi başka şikâyetlerin eşlik etmesi
• Aynı yerde sürekli tekrarlayan ve bir dişin veya protezin sürtünmesiyle ilişkili görünen yara

Bu bulguların büyük çoğunluğu ciddi bir hastalığa bağlı değildir; ancak iyileşmeyen ağız yaralarının nadiren altta yatan başka bir durumun işareti olabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle iki haftayı aşan yaralar beklenmeden muayene edilmelidir.

Sonuç

Aft can sıkıcıdır ama çoğunlukla zararsızdır ve kendiliğinden geçer. Tekrarlayan aftlarda tetikleyici bir diş kenarı, vuran bir protez ya da genel sağlıkla ilgili bir neden araştırılabilir. Kliniğimizde ağız içi muayene yalnızca dişleri değil, yanak, dil ve ağız tabanı gibi yumuşak dokuları da kapsar. İki haftadan uzun süren bir yaranız varsa muayene için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

Yazan: Diş Hekimi Emre Durlanık